Czym są ustawienia systemowe?

„Ustawienia systemowe są rodzajem psychoterapii, jednak ich możliwości wykraczają poza to, co oferuje większość metod psychoterapeutycznych”.

— Damian Janus, Ustawienia Systemowe Berta Hellingera. Przełom w psychoterapii i wiedzy o człowieku, Virgo, 2018

Czym są ustawienia systemowe?

Ustawienia systemowe to metoda pracy z człowiekiem, która pozwala spojrzeć na jego sytuację z perspektywy całego systemu rodzinnego.

Jej twórca, Bert Hellinger, w toku wieloletniej pracy obserwował powtarzające się wzorce i zależności występujące pomiędzy członkami rodzin. Na tej podstawie opisał tak zwane porządki rodzinne– zasady, które wpływają na funkcjonowanie systemu rodzinnego.

Hellinger zauważył, że system rodzinny jest znacznie obszerniejszy niż zakładano wcześniej – obejmuje nie tylko osoby, które aktualnie żyją i pozostają ze sobą w bezpośrednim kontakcie. W jego ujęciu znaczenie mają również osoby zmarłe, a w określonych sytuacjach także osoby niespokrewnione, które zostały w jakiś sposób związane z historią rodziny.

To, czego nie widać

Jednym z najważniejszych założeń ustawień systemowych jest przekonanie, że na nasze życie mogą wpływać nieuświadomione i ukryte powiązania systemowe.

Nie zawsze wiemy, dlaczego reagujemy w określony sposób. Nie zawsze rozumiemy, skąd bierze się powtarzający się schemat, trudność w relacji, poczucie utknięcia czy silna emocja, która wydaje się nieadekwatna do obecnej sytuacji.

Ustawienie pozwala przyjrzeć się temu, co znajduje się pod powierzchnią świadomego doświadczenia.

Reprezentacja i wiedzące pole

Jednym z charakterystycznych elementów ustawień jest zjawisko reprezentacji.

Osoby uczestniczące w ustawieniu reprezentują konkretne osoby, elementy systemu lub określone aspekty sytuacji klienta. Po zajęciu przez nie miejsca w przestrzeni zaczynają pojawiać się odczucia, impulsy i potrzeby ruchu, które są następnie obserwowane podczas pracy.

Reprezentanci mogą na przykład odczuwać potrzebę zbliżenia się do określonej osoby, oddalenia, odwrócenia, pozostania w konkretnym miejscu albo zmiany swojej pozycji.

Dla osoby, której system jest przedstawiany, jest to zaskakująco czytelne. Często pojawia się rozpoznanie określonej relacji lub dynamiki, mimo że reprezentanci nie znają wcześniej historii rodziny ani osób, które reprezentują.

Zjawisko to w nurcie ustawień określane jest jako wiedzące pole.

Jest ono jednym z najbardziej charakterystycznych, a zarazem najbardziej fascynujących elementów tej metody. W przypadku ustawień na figurkach mamy do czynienia z poczuciem przyciągania i odpychania figurek od siebie. Emocje również są odczuwalne, choć oczywiście wymaga to od nas większego osobistego zaangażowania niż na ustawieniach grupowych, na których obserwujemy żywych reprezentantów i ich reakcje.

Jak wygląda ustawienie?

Ustawienie rozpoczyna się od określenia tematu lub intencji, z którą klient przychodzi.

Następnie klient wybiera osobę albo figurkę, która będzie reprezentowała jego samego. W zależności od tematu wprowadzane są kolejne osoby lub elementy systemu, których obecność okazuje się potrzebna w toku pracy.

Reprezentanci zajmują określone miejsca w przestrzeni.

Następnie obserwujemy, co dzieje się pomiędzy nimi.

Kto chce być bliżej?

Kto potrzebuje się oddalić?

Kto czuje się dobrze w swoim miejscu, a kto chce je zmienić?

Kto patrzy na kogo?

Gdzie pojawia się napięcie, a gdzie ulga?

W toku ustawienia terapeuta obserwuje pojawiające się dynamiki i, zgodnie z przyjętym sposobem pracy, wprowadza kolejne elementy prowadzące w kierunku rozwiązania. Mogą to być między innymi zmiana ustawienia osób w przestrzeni oraz tak zwane zdania mocy.

Intencją jest odnalezienie takiego obrazu, w którym system może odzyskać właściwy porządek, a klient może doświadczyć większej zgody, spokoju i wewnętrznej lekkości.

Obraz rozwiązania

Ustawienie prowadzi do obrazu rozwiązania– nowego układu, który różni się od początkowego obrazu systemu.

Jego pojawieniu się towarzyszy poczucie ulgi, spokoju lub lekkości.

To moment, w którym klient może zobaczyć swoją sytuację inaczej niż przed rozpoczęciem pracy.

W perspektywie ustawień oznacza to możliwość pozostawienia tego, co nie należy już do naszego życia, i sięgnięcia po zasoby, które są dostępne w systemie rodzinnym.

Prowadzi to do pojawienia się większego poczucia własnego miejsca, siły, sprawczości i zadowolenia z życia.